Η Άρτεμη είναι από τις πιο αναγνωρίσιμες και ταυτόχρονα πιο πολυδιάστατες μορφές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Άγρια και αλώβητη, προστάτιδα των δασών, των άγριων ζώων και των νεαρών κοριτσιών, αλλά και θεά που συνδέθηκε βαθιά με τη σελήνη, τη νυχτερινή λάμψη και τον κύκλο της φύσης, η Άρτεμη δεν είναι απλώς η «θεά του κυνηγιού». Είναι ένα σύμβολο ελευθερίας, αυτονομίας και ισορροπίας ανάμεσα στον άνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον.
Από τα ορεινά μονοπάτια της Ελλάδας μέχρι τα μεγάλα ιερά της αρχαιότητας, η παρουσία της Άρτεμης αποτυπώνει έναν κόσμο όπου το κυνήγι δεν ήταν μόνο επιβίωση, αλλά και τελετουργία, η σελήνη δεν ήταν μόνο ουράνιο σώμα, αλλά ρυθμιστής του χρόνου, και η φύση δεν ήταν σκηνικό, αλλά δύναμη ζωντανή και ιερή. Η ιστορία της επιβιώνει μέχρι σήμερα, όχι μόνο μέσα από τους μύθους, αλλά και μέσα από τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το φως της νύχτας, τη γυναικεία ανεξαρτησία και τη σχέση μας με το άγριο και το ανεξέλεγκτο.
Ποια ήταν η Άρτεμη στη μυθολογία;
Η Άρτεμη ήταν κόρη του Δία και της Λητώς και δίδυμη αδελφή του Απόλλωνα. Γεννημένη, σύμφωνα με τον μύθο, στο νησί της Δήλου, ήρθε στον κόσμο πριν από τον αδελφό της και από πολύ νωρίς συνδέθηκε με την προστασία και την επιδεξιότητα. Σε αντίθεση με πολλές άλλες θεότητες που σχετίζονται με τον γάμο ή τη μητρότητα, η Άρτεμη επέλεξε την αιώνια παρθενία, όχι ως αδυναμία, αλλά ως δήλωση ανεξαρτησίας.
Η εικόνα της ως νεαρής θεάς με τόξο και βέλη, συνοδευόμενης από ελάφια ή κυνηγετικά σκυλιά, αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη διπλή φύση: είναι ήπια όταν προστατεύει, αλλά αμείλικτη όταν παραβιάζεται η ιερότητά της. Στους μύθους εμφανίζεται συχνά ως θεά που επιβλέπει τα όρια. Όρια ανάμεσα στον πολιτισμό και την άγρια φύση, ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενηλικίωση, ανάμεσα στη ζωή και στον κίνδυνο.
Η δίδυμη σχέση με τον Απόλλωνα
Η σχέση της με τον Απόλλωνα είναι καθοριστική για την κατανόηση της θέσης της στο ελληνικό πάνθεον. Αν ο Απόλλωνας συμβολίζει το φως του ήλιου, τη λογική και την αρμονία, η Άρτεμη συνδέεται με το νυχτερινό φως, την ένταση της φύσης και την προστασία όσων βρίσκονται σε ευάλωτη φάση της ζωής. Οι δυο τους λειτουργούν συχνά σαν συμπληρωματικά αρχέτυπα: ήλιος και σελήνη, ημέρα και νύχτα, εξημέρωση και άγρια ελευθερία.
Η Άρτεμη ως θεά του κυνηγιού και της φύσης
Η πιο γνωστή ιδιότητα της Άρτεμης είναι φυσικά αυτή της θεάς του κυνηγιού. Όμως το κυνήγι στην αρχαία Ελλάδα δεν ήταν απλή αναψυχή. Ήταν άσκηση δεξιοτήτων, επαφή με την άγρια γη και ταυτόχρονα τελετουργική πράξη που απαιτούσε σεβασμό. Η Άρτεμη δεν εκπροσωπεί το ανεξέλεγκτο σκότωμα, αλλά τη συμμετρία ανάμεσα στον κυνηγό και στο θήραμα, ανάμεσα στην ανάγκη και στο μέτρο.
Οι αρχαίοι την έβλεπαν ως προστάτιδα των ζώων αλλά και ως θεότητα που μπορούσε να τα προστατεύει ή να τα τιμωρεί. Δεν είναι τυχαίο ότι αποκαλείται συχνά “πότνια θηρών”, δηλαδή «κυρά των ζώων». Η φράση αυτή μαρτυρά ότι η φύση, στα μάτια των αρχαίων, δεν ανήκε αποκλειστικά στον άνθρωπο. Η Άρτεμη ήταν η δύναμη που θύμιζε πως το δάσος έχει δικούς του νόμους.
Προστάτιδα των νεαρών κοριτσιών και της μετάβασης
Η Άρτεμη δεν σχετίζεται μόνο με το κυνήγι, αλλά και με τη μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση, ιδιαίτερα για τα κορίτσια. Σε αρκετές περιοχές της αρχαίας Ελλάδας λατρευόταν ως προστάτιδα της νεότητας, της αγνότητας και της προετοιμασίας για τον γάμο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν «θεά της απομόνωσης», αλλά ότι ενσάρκωνε την ιδέα της ατομικής ακεραιότητας πριν από την ένταξη σε κοινωνικούς ρόλους.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι τελετές στο Βραυρώνα, όπου νεαρά κορίτσια συμμετείχαν σε ιεροπραξίες προς τιμήν της Άρτεμης. Η λατρεία της είχε έντονη παιδαγωγική διάσταση: η θεά δεν ήταν απλώς αντικείμενο δέους, αλλά και μέρος μιας κοινωνικής εκπαίδευσης γύρω από το σώμα, τον χρόνο, τη φύση και τη θέση της γυναίκας στην κοινότητα.
Γιατί η Άρτεμη συνδέεται με τα άγρια ζώα;
Η σύνδεση με τα ζώα έχει βαθύ συμβολισμό. Η Άρτεμη είναι θεά της άγριας ζωής επειδή η ίδια δεν μπορεί να εξημερωθεί. Δεν ακολουθεί τους κανόνες των αντρικών συμποσίων, δεν περιορίζεται σε έναν γάμο, δεν εντάσσεται σε συμβατικές σχέσεις εξουσίας. Είναι ελεύθερη όπως το ελάφι που τρέχει στο δάσος και άγρυπνη όπως ο λύκος τη νύχτα.
Αυτή η μορφή τής έδωσε τεράστια ισχύ στη συλλογική φαντασία. Η Άρτεμη έγινε η θεά που προστάτευε εκείνο που ο άνθρωπος επιθυμεί αλλά δεν μπορεί ποτέ να κατέχει πλήρως: την άγρια φύση.
Η Άρτεμη και η σελήνη: από το φως της νύχτας στο συμβολισμό του χρόνου
Η σύνδεση της Άρτεμης με τη σελήνη είναι από τις πιο γνωστές, αν και ιστορικά πιο σύνθετες. Στην παλαιότερη ελληνική θρησκευτική παράδοση, η Άρτεμη ήταν κυρίως θεά της φύσης και του κυνηγιού. Αργότερα όμως, μέσα από τη συμβολική σκέψη και την ταύτιση με άλλες θεότητες όπως η Σελήνη και η Εκάτη, συνδέθηκε στενά με το φεγγάρι.
Αυτή η εξέλιξη δεν είναι τυχαία. Η σελήνη, όπως και η Άρτεμη, έχει μεταβλητότητα, μυστήριο και ισχυρή σχέση με τους κύκλους της ζωής. Το φεγγάρι αυξάνει και φθίνει, όπως αλλάζουν οι φάσεις της φύσης, η γονιμότητα των ζώων, ο χρόνος της σποράς και της συγκομιδής. Για έναν αρχαίο κόσμο που ζούσε κοντά στους ρυθμούς της γης, αυτά δεν ήταν αφηρημένες ιδέες, αλλά καθημερινή πραγματικότητα.
Η σελήνη ως φυσικό και πολιτισμικό φαινόμενο
Από επιστημονική άποψη, η σελήνη επηρεάζει τη Γη με τρόπους που οι αρχαίοι παρατηρούσαν πολύ πριν τους εξηγήσει η σύγχρονη αστρονομία. Οι παλίρροιες, για παράδειγμα, σχετίζονται με τη βαρυτική έλξη της σελήνης. Οι κύκλοι του φεγγαριού επηρέαζαν τη μέτρηση του χρόνου, τη ναυσιπλοΐα και τις αγροτικές εργασίες. Δεν είναι λοιπόν παράδοξο που η σελήνη απέκτησε θεϊκή διάσταση σε τόσους πολιτισμούς.
Στην περίπτωση της Άρτεμης, η σεληνιακή της σύνδεση ενίσχυσε την αίσθηση του απόμακρου και του αμόλυντου. Το φως της νύχτας δεν είναι εκτυφλωτικό όπως του ήλιου· είναι πιο απαλό, πιο εσωτερικό, σχεδόν μυσταγωγικό. Έτσι ακριβώς αντιλαμβανόταν και η παράδοση την Άρτεμη: ως θεά που δεν αποκαλύπτεται πλήρως, αλλά υποδηλώνεται.
Από τη θεολογία στη λαϊκή φαντασία
Η σύνδεση Άρτεμης και σελήνης πέρασε βαθιά στη λαϊκή φαντασία. Στην τέχνη, τη λογοτεχνία και αργότερα στη δυτική παράδοση, η θεά συχνά απεικονίζεται με ημισέληνο στο κεφάλι ή με ασημένιο φως γύρω της. Αυτή η εικόνα επέζησε για αιώνες, επειδή η σελήνη εξακολουθεί να λειτουργεί ως σύμβολο μεταμόρφωσης, μυστικού και θηλυκής δύναμης.
Οι πιο γνωστοί μύθοι της Άρτεμης
Οι μύθοι της Άρτεμης δεν είναι μόνο συναρπαστικές ιστορίες. Αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες κατανοούσαν την τιμή, την υπέρβαση των ορίων, τη φύση και την τιμωρία της ύβρεως. Η Άρτεμη μπορεί να εμφανίζεται σιωπηλή, αλλά η αντίδρασή της όταν προσβάλλεται είναι άμεση και συχνά αμείλικτη.
Η ιστορία της Νιόβης
Ένας από τους πιο διάσημους μύθους είναι αυτός της Νιόβης, η οποία υπερηφανεύτηκε ότι είχε περισσότερα παιδιά από τη Λητώ. Η αλαζονεία της θεωρήθηκε βαρύτατη προσβολή. Ως απάντηση, ο Απόλλωνας και η Άρτεμη σκότωσαν τα παιδιά της Νιόβης, δείχνοντας ότι η ύβρις απέναντι στους θεούς έχει τραγικές συνέπειες.
Ο μύθος αυτός είναι σκληρός, αλλά αποκαλυπτικός. Η Άρτεμη δεν είναι απλώς «καλή» ή «κακή». Είναι θεότητα που υπερασπίζεται την ιερή τάξη. Όταν η ανθρώπινη αλαζονεία ξεπερνά τα όρια, η απάντησή της είναι καταστροφική.
Ο Ακταίων και η παραβίαση του ιερού
Άλλος διάσημος μύθος είναι εκείνος του Ακταίωνα, ο οποίος είδε την Άρτεμη να λούζεται γυμνή. Η παραβίαση της ιδιωτικότητας και της ιερής ακεραιότητας της θεάς οδήγησε σε τρομερή τιμωρία: ο Ακταίων μεταμορφώθηκε σε ελάφι και κατασπαράχθηκε από τα ίδια του τα σκυλιά.
Η ιστορία δεν λειτουργεί απλώς ως τιμωρία της περιέργειας. Αναδεικνύει τη σημασία του ορίου, του σεβασμού και της απαγόρευσης. Η Άρτεμη είναι θεά που δεν επιτρέπει την κατάχρηση του βλέμματος. Σε έναν κόσμο όπου το βλέμμα μπορεί να γίνει εξουσία, η μυθολογική της αντίδραση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η Άρτεμη και η Ιφιγένεια
Ένας από τους πιο ανθρώπινους και συναισθηματικά σύνθετους μύθους είναι εκείνος της Ιφιγένειας. Όταν ο Αγαμέμνονας προσέβαλε την Άρτεμη, η θεά απαίτησε τη θυσία της κόρης του. Στην πιο γνωστή εκδοχή, την τελευταία στιγμή η Άρτεμη αντικαθιστά το κορίτσι με ένα ελάφι και το μεταφέρει μακριά.
Εδώ η Άρτεμη εμφανίζεται όχι μόνο ως σκληρή θεότητα, αλλά και ως σωτήρια δύναμη. Ο μύθος συνδυάζει τη θυσία, το έλεος και τη μετάβαση σε έναν άλλο τόπο, έναν χώρο όπου η νεαρή Ιφιγένεια αποκτά νέο ιερό ρόλο. Είναι μια ιστορία που μιλά για το κόστος της ανθρώπινης ύβρεως, αλλά και για τη δυνατότητα της θεϊκής παρέμβασης.
Η λατρεία της Άρτεμης στην αρχαία Ελλάδα
Η Άρτεμη δεν ανήκει μόνο στη μυθολογία. Ανήκει και στην πραγματική θρησκευτική ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Η λατρεία της ήταν ευρύτατη, με ιερά σε διαφορετικές περιοχές και με ποικίλες τοπικές μορφές. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι δεν υπήρχε μία μόνο Άρτεμη, αλλά πολλές εκδοχές της ίδιας θεάς, ανάλογα με τον τόπο και την κοινότητα.
Το ιερό της Βραυρώνας
Στην Αττική, η Βραυρώνα υπήρξε από τα σημαντικότερα κέντρα λατρείας της Άρτεμης. Εκεί τελούνταν τελετές με ιδιαίτερη σημασία για τα νεαρά κορίτσια. Το ιερό συνδύαζε θρησκευτική ευλάβεια με κοινωνική μετάβαση. Δεν ήταν ένας απομονωμένος «ναός της θεάς», αλλά ένας ζωντανός χώρος όπου η κοινότητα διαπραγματευόταν τη σχέση της με τη νεότητα, την αναπαραγωγή και την προστασία.
Η Άρτεμη της Εφέσου
Ίσως η πιο εντυπωσιακή μορφή της Άρτεμης ήταν η Άρτεμη της Εφέσου στη Μικρά Ασία. Εκεί η θεά λατρευόταν με εντελώς διαφορετική εικονογραφία από τη νεαρή κυνηγό της ελληνικής παράδοσης. Η περίφημη μορφή της γεμάτη συμβολικά στοιχεία έχει συνδεθεί με τη γονιμότητα, την αφθονία και την προστασία της πόλης.
Αυτή η εκδοχή δείχνει πόσο εύπλαστη ήταν η θρησκευτική ταυτότητα της Άρτεμης. Μπορούσε να είναι αγνή παρθένος και ταυτόχρονα ισχυρή μητρική-προστατευτική θεότητα. Η πολυμορφία αυτή εξηγεί γιατί η λατρεία της άντεξε τόσο πολύ στον χρόνο.
Σπαρτιατική και τοπική διάσταση
Στη Σπάρτη, η Άρτεμη είχε επίσης έντονη λατρευτική παρουσία, συνδεδεμένη με τη σκληραγωγία, την αγωγή των νέων και τις τελετουργίες μετάβασης. Σε κάθε περιοχή, η θεά ενσωμάτωνε τοπικές ανάγκες και αξίες. Αυτό καθιστά την Άρτεμη εξαιρετικά ενδιαφέρουσα: δεν είναι μια αφηρημένη θεότητα, αλλά ένας ζωντανός καθρέφτης της κοινωνίας που τη λάτρευε.
Η Άρτεμη στην τέχνη, τον πολιτισμό και τη σύγχρονη εποχή
Η επιρροή της Άρτεμης δεν σταματά στην αρχαιότητα. Η μορφή της συνεχίζει να εμπνέει καλλιτέχνες, συγγραφείς, κινηματογραφιστές και ερευνητές. Η ιδέα της γυναίκας που είναι αυτάρκης, προσανατολισμένη στη φύση και πιστή στη δική της εσωτερική πυξίδα, παραμένει βαθιά ελκυστική στη σύγχρονη κουλτούρα.
Στην τέχνη και τη λογοτεχνία
Από αρχαία αγάλματα μέχρι αναγεννησιακές απεικονίσεις, η Άρτεμη παρουσιάζεται συνήθως με τόξο, ελάφι ή ημισέληνο. Η εικαστική της γλώσσα είναι άμεσα αναγνωρίσιμη. Στη λογοτεχνία, λειτουργεί ως πρότυπο αυτάρκειας, αλλά και ως υπενθύμιση ότι η ελευθερία έχει πάντα κόστος.
Η Άρτεμη είναι επίσης παρούσα σε σύγχρονες αναγνώσεις της μυθολογίας ως σύμβολο περιβαλλοντικής συνείδησης. Σε μια εποχή οικολογικής κρίσης, η θεά του δάσους και των άγριων ζώων αποκτά νέα επικαιρότητα. Μας υπενθυμίζει ότι ο φυσικός κόσμος δεν είναι απλώς πόρος, αλλά ζωντανό σύστημα που αξίζει σεβασμό.
Η Άρτεμη ως σύμβολο γυναικείας αυτονομίας
Πολλοί τη βλέπουν σήμερα ως αρχέτυπο γυναικείας ανεξαρτησίας. Η Άρτεμη δεν ορίζεται από τις επιθυμίες των άλλων. Διαλέγει η ίδια τον δρόμο της. Αυτός ο συμβολισμός έχει ιδιαίτερη απήχηση σε σύγχρονες συζητήσεις γύρω από την ταυτότητα, την ελευθερία και τα δικαιώματα των γυναικών.
Η ισχύς της δεν βρίσκεται στην κυριαρχία πάνω σε άλλους, αλλά στη διατήρηση των ορίων της. Αυτή η διάσταση κάνει την Άρτεμη εξαιρετικά σύγχρονη, παρά το αρχαίο της υπόβαθρο.
Η Άρτεμη και η επιστήμη του ουρανού
Ενδιαφέρον έχει και η χρήση του ονόματός της στη σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία. Το πρόγραμμα Artemis της NASA, για παράδειγμα, δανείζεται το όνομα της θεάς για να σηματοδοτήσει μια νέα σεληνιακή εποχή εξερεύνησης. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία: η Άρτεμη, ως μορφή συνδεδεμένη με τη σελήνη, λειτουργεί ιδανικά ως γέφυρα ανάμεσα στον μύθο και τη διαστημική επιστήμη.
Έτσι, η αρχαία θεά επιβιώνει ακόμη και στο λεξιλόγιο της τεχνολογικής προόδου. Από τα βέλη της μυθολογίας στα πυραυλικά σχέδια του σήμερα, το όνομά της εξακολουθεί να συμβολίζει την πορεία προς κάτι μακρινό, ακριβές και σχεδόν ιερό.
Συμπέρασμα: γιατί η Άρτεμη παραμένει διαχρονική
Η Άρτεμη, θεά του κυνηγιού και της σελήνης, είναι μια από τις πιο πολυσύνθετες μορφές της ελληνικής μυθολογίας. Ενώνει σε μία παρουσία την ελευθερία της άγριας φύσης, την πειθαρχία του κυνηγιού, τη σεμνότητα της νεότητας και το μυστήριο της νύχτας. Είναι ταυτόχρονα αυστηρή και προστατευτική, απόμακρη και παρούσα, ανθρώπινη και υπερβατική.
Ο διαχρονικός της πλούτος βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη σύνθεση. Δεν είναι απλώς μια μυθική κυνηγός ούτε μόνο μια σεληνιακή θεότητα. Είναι ένας συμβολικός άξονας γύρω από τον οποίο περιστρέφονται η φύση, ο χρόνος, η θηλυκότητα και το όριο. Γι’ αυτό και η Άρτεμη εξακολουθεί να γοητεύει: επειδή θυμίζει στον σύγχρονο άνθρωπο ότι η ελευθερία, όπως και το φως της σελήνης, είναι πιο δυνατή όταν δεν προσπαθεί να κυριαρχήσει, αλλά να φωτίσει.
Συχνές ερωτήσεις για την θεά Άρτεμη
Ποια ήταν η Άρτεμη στην ελληνική μυθολογία;
Η Άρτεμη ήταν μία από τις σημαντικότερες θεότητες της ελληνικής μυθολογίας. Ήταν θεά του κυνηγιού, της άγριας φύσης, της σελήνης και προστάτιδα των ζώων και των νέων κοριτσιών.
Ποιοι ήταν οι γονείς της Άρτεμης;
Η Άρτεμη ήταν κόρη του Δία και της Λητώς και δίδυμη αδελφή του Απόλλωνα.
Ποιος ήταν ο ρόλος της Άρτεμης στη μυθολογία;
Η Άρτεμη προστάτευε τα δάση, τα άγρια ζώα και την παρθενία των νεαρών γυναικών. Συχνά παρουσιάζεται ως δυναμική κυνηγός με τόξο και βέλη.
Γιατί η Άρτεμη θεωρείται θεά της σελήνης;
Στην αρχαία ελληνική παράδοση η Άρτεμη συνδέθηκε αργότερα με τη σελήνη, ως αντίστοιχο του Απόλλωνα που σχετιζόταν με τον ήλιο.
Ποια ήταν τα σύμβολα της Άρτεμης;
Τα πιο γνωστά σύμβολα της Άρτεμης ήταν το τόξο, τα βέλη, το ελάφι και η σελήνη.
Πού λατρευόταν η Άρτεμη;
Η Άρτεμη λατρευόταν σε πολλές περιοχές της αρχαίας Ελλάδας, με σημαντικά ιερά στην Έφεσο, στη Βραυρώνα της Αττικής και στη Σπάρτη.
Ποιος ήταν ο πιο γνωστός ναός της Άρτεμης;
Ο πιο διάσημος ναός της ήταν ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου.
Ποια ζώα ήταν αφιερωμένα στην Άρτεμη;
Ζώα όπως το ελάφι, η αρκούδα και τα κυνηγετικά σκυλιά θεωρούνταν ιερά για τη θεά.
Ποιους μύθους συνδέονται με την Άρτεμη;
Η Άρτεμη εμφανίζεται σε πολλούς μύθους, όπως στον μύθο του Ακταίωνα, της Ιφιγένειας και της Καλλιστού.
Γιατί η Άρτεμη τιμωρούσε όσους την προσέβαλαν;
Η Άρτεμη ήταν αυστηρή θεότητα που τιμωρούσε όποιον παραβίαζε την ιερότητα της φύσης ή την προσωπική της αγνότητα.
ΘΕΟΙ ΤΟΥ ΟΛΥΜΠΟΥ
ΔΙΑΣ | ΗΡΑ | ΑΘΗΝΑ | ΑΡΗΣ | ΑΡΤΕΜΙΣ | ΔΙΟΝΥΣΟΣ | ΕΡΜΗΣ | ΑΔΗΣ | ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ | ΠΟΣΕΙΔΩΝΑΣ | ΗΦΑΙΣΤΟΣ | ΑΦΡΟΔΙΤΗ
Αρχαίες πηγές
Ησίοδος – Θεογονία & Έργα και Ημέραι | Πρωτογενείς Πηγές
Πρωτογενείς Πηγές Ελληνικής Μυθολογίας | Ησίοδος, Όμηρος, Ορφικοί Ύμνοι
Πρωτογενείς Πηγές της Ελληνικής Μυθολογίας | Αρχαία Κείμενα
Perseus Digital Library είναι μια αξιόπιστη ακαδημαϊκή βάση δεδομένων με αρχαία ελληνικά κείμενα και ιστορικές πηγές, ιδιαίτερα χρήσιμη για τη μελέτη της ελληνικής μυθολογίας και των Ελευσίνιων Μυστηρίων.
George Bibas
Συντάχθηκε από τον Γιώργο Μπίμπα — ερευνητή και δημιουργό του Mythoi.org, με αντικείμενο την ελληνική μυθολογία, την αρχαία θρησκεία και τους ηρωικούς μύθους.