Ιφιγένεια στην Ελληνική Μυθολογία – Η Θυσία, η Άρτεμις και το Πεπρωμένο των Ατρειδών

Η Ιφιγένεια αποτελεί μία από τις πιο τραγικές και πολυσυζητημένες μορφές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Κόρη του βασιλιά Αγαμέμνων και της Κλυταιμνήστρα, η ιστορία της συνδέεται άρρηκτα με τον Τρωικός Πόλεμος και με το σκοτεινό πεπρωμένο του οίκου των Ατρειδών.

Η θυσία της στην Αυλίδα – ή η σωτηρία της από τη θεά Άρτεμις – αποτελεί έναν από τους πιο δραματικούς μύθους της αρχαιότητας και πηγή έμπνευσης για τραγωδίες, ποίηση και φιλοσοφικό στοχασμό.

Καταγωγή και Οικογένεια

Η Ιφιγένεια ήταν κόρη του Αγαμέμνονα, βασιλιά των Μυκηνών, και της Κλυταιμνήστρας. Αδέλφια της ήταν η Ηλέκτρα, η Χρυσόθεμις και ο Ορέστης.

Ο οίκος των Ατρειδών ήταν ήδη καταραμένος από παλαιότερα εγκλήματα και ύβρεις, γεγονός που βαραίνει και τη μοίρα της Ιφιγένειας.

Η Θυσία στην Αυλίδα

Πριν από την εκστρατεία κατά της Τροίας, ο ελληνικός στόλος είχε συγκεντρωθεί στην Αυλίδα. Όμως, άπνοια εμπόδιζε τα πλοία να αποπλεύσουν. Ο μάντης Κάλχας αποκάλυψε ότι η θεά Άρτεμις ήταν οργισμένη με τον Αγαμέμνονα και απαιτούσε τη θυσία της κόρης του.

Οι λόγοι της οργής διαφέρουν ανάλογα με την παράδοση:

• Ο Αγαμέμνων είχε σκοτώσει ιερό ελάφι της Άρτεμης.

• Είχε καυχηθεί πως ήταν ανώτερος κυνηγός από τη θεά.

• Είχε παραμελήσει θυσία προς τιμήν της.

Ο Αγαμέμνων, διχασμένος ανάμεσα στο πατρικό του καθήκον και τη στρατιωτική ηγεσία, κάλεσε την Ιφιγένεια στην Αυλίδα με το πρόσχημα γάμου με τον Αχιλλέας.

Το Δίλημμα και η Απόφαση

Σε ορισμένες εκδοχές, η Ιφιγένεια αποδέχεται ηρωικά τη μοίρα της για το καλό της Ελλάδας. Σε άλλες, οδηγείται ανυποψίαστη στον βωμό.

Τη στιγμή της θυσίας, σύμφωνα με την επικρατέστερη παράδοση, η Άρτεμις αντικαθιστά την κοπέλα με ένα ελάφι και τη μεταφέρει στη χώρα των Ταύρων.

Η Ιφιγένεια στην Ταυρίδα

Στη χώρα των Ταύρων (σημερινή Κριμαία), η Ιφιγένεια γίνεται ιέρεια της Άρτεμης και υποχρεώνεται να θυσιάζει κάθε ξένο που φτάνει εκεί.

Χρόνια αργότερα, ο αδελφός της Ορέστης, καταδιωκόμενος από τις Ερινύες, φτάνει στην Ταυρίδα μαζί με τον φίλο του Πυλάδης. Η αναγνώριση μεταξύ των αδελφών αποτελεί μία από τις πιο συγκινητικές σκηνές της αρχαίας δραματουργίας.

Μαζί δραπετεύουν, παίρνοντας μαζί τους το ιερό ξόανο της Άρτεμης, και επιστρέφουν στην Ελλάδα.

Η Ιφιγένεια στην Αρχαία Τραγωδία

Ο μύθος της Ιφιγένειας δραματοποιήθηκε κυρίως από τον Ευριπίδης στα έργα:

• Ιφιγένεια εν Αυλίδι

• Ιφιγένεια εν Ταύροις

Στα έργα αυτά αναδεικνύονται:

• Το ηθικό δίλημμα του Αγαμέμνονα

• Η τραγική μητέρα Κλυταιμνήστρα

• Η αυτοθυσία και η μετάβαση από την αθωότητα στην ενηλικίωση

Συμβολισμός της Ιφιγένειας

Η Ιφιγένεια συμβολίζει:

• Τη σύγκρουση ανάμεσα στο καθήκον και στην αγάπη

• Τη βία του πολέμου που θυσιάζει την αθωότητα

• Τη γυναικεία μοίρα στην πατριαρχική κοινωνία

• Την εξιλέωση μέσω του πόνου

Ο μύθος της αντανακλά το τίμημα της δόξας και τη σκληρότητα των θεϊκών απαιτήσεων.

Εναλλακτικές Παραδόσεις

Σε ορισμένες εκδοχές:

• Η Ιφιγένεια ταυτίζεται με τη θεά Εκάτη.

• Λατρεύεται ως θεότητα στην περιοχή της Βραυρώνας.

• Η θυσία της θεωρείται συμβολική τελετουργική μετάβαση.